تمساح

می‌خواهم از دوستی بگویم که همه‌جوره پای دوستی‌اش ماند، اما تمساح کجای داستان این دوستی است؟ نه این یک داستان پر نماد است!! پس بگذارید جور دیگری داستان را برایتان تعریف کنم، زن و شوهری به همراه دوستشان به دیدن تمساحی که مردی آلمانی برای نمایش گذاشته است می‌روند، تمساحی حال شوهر به صورت کامل توسط تمساح بلعیده می‌شود. زنده! سالم ! و شاد! حتی در شکم خالی تمساح نطق می‌کند. .. داستان کوتاه است پس سریع از حال پایدار اولیه‌ش در می‌آید و ماجرا آغاز می‌شود، اکنون ما با سرنوشت مردِ در شکم تمساح، زن بینوایش و دوستش و صاحب تمساح روبرو هستیم اما فراموش نکنیم که این داستان را داستایفسکی نوشته است، بله! قرار است حرف‌ها بزند.. .. بیشتر از همه داستایفسکی در این داستان نمادین، به نقد فرهنگ و اندیشه غربی که در حال ورود به روسیه بود اشاره داشته است. به اینکه روشنفکر‌ها تحت تاثیر ان در نظریه‌ها غوطه ور می‌شوند. اما دیگران چه؟ به تمساح و صاحب آلمانی‌اش که نشان از جامعه بیگانه که روشنفکران زمان را تحت تاثیر و شیفته خویش قرار میدهد را دارد و شکمی توخالی که حبابی است برای نظریه های کرد بلعیده شده. تا صاحب تمساح که قلبی از سنگ و رفتاری بی منطق و سودجویانه را دنبال می‌کند. . مردم هم که بی همدلی تنها بازدید کننده‌اند و هیچکس فکری به حال مرد بینوا نمی‌کند( البته دلتان به حال مرد نسوزد) و همسر مرد که ساده‌لوحانه تنها به فکر جلوه بیرونی خویش است. .. برای علاقه‌مندان به ادبیات روسیه و بررسی اتفاقات زمانه‌اش می‌تواند گزینه خوبی باشد. جزو کتاب‌هایی بود که دوستش داشتم و پیشنهادش میکنم، اما نه برای شروع داستایفسکی!!

داستایووسکی نابغه است! تصور اینکه این کتاب سالها پیش از مسخ کافکا نوشته شده این تصور را بوجود می آورد که پیش درامدی بوده بر فضای گروتسک. استحاله روشنفکر بومی در شکم سرمایه شاید تلخ‌ترین بخش داستان اینجاست که ایوان ماتویچ، پس از مدتی که درون شکم تمساح است، دیگر به فکر نجات خودش نیست! او شروع می‌کند به تبلیغ اینکه «آنجا خیلی هم بد نیست» و حتی ایده‌هایی برای ترویج سبک زندگی تمساحی ارائه می‌دهد. همچنین نقدِ برنده داستایووسکی به روشنفکرانی است که در اثر وابستگی یا نفوذِ سرمایه خارجی، عملاً «مبلغانِ» آن سیستم می‌شوند. او معتقد بود این وابستگی باعث می‌شود روشنفکران، منافع ملی و اخلاق را فدای ایدئولوژی‌ها یا جایگاه‌های اقتصادیِ مستقر در دلِ سرمایه‌ی بیگانه کنند. در واقع، تمساح در اینجا ابزاری است که نشان می‌دهد چطور «نفوذ اقتصادی خارجی» می‌تواند هم ساختار قانون‌گذاری یک کشور را قبضه کند و هم «ایدئولوژی» روشنفکران آن کشور را تغییر دهد.