مبین محمدی

مجموعه‌ای از نوشته‌های متفکران معاصر حوزه‌ی آنگلوساکسون است که با هدف آشنا کردن خواننده‌ی فارسی‌زبان با دیدگاه‌هایی کمتر شناخته‌شده در فضای فکری ایران گردآوری شده است. مردیها در این اثر صرفا به ترجمه‌ی چند مقاله بسنده نمی‌کند؛ انتخاب نویسندگان و آثار، معرفی پیشینه‌ی فکری آن‌ها و کنار هم قرار دادن موضوعات متنوع، بخشی از طرح کلی کتاب را تشکیل می‌دهد. گستره‌ی مطالب کتاب از سیاست و فلسفه فراتر می‌رود و موضوعاتی در حوزه‌های فرهنگ، حقوق، اخلاق، تاریخ، آموزش و علوم اجتماعی را در بر می‌گیرد. حضور متفکرانی چون استیون پینکر، پل جانسون، ریچارد پوسنر و الن بلوم نشان می‌دهد که با مجموعه‌ای محدود به یک بحث نظری واحد روبه‌رو نیستیم؛ هر نوشته از زاویه‌ای متفاوت به مسائل فکری و اجتماعی معاصر نزدیک می‌شود. یکی از ویژگی‌های این مجموعه، توجه به نویسندگانی است که آثارشان در فضای تخصصی مورد توجه قرار گرفته، اما لزوما در گفت‌وگوهای روشنفکری فارسی‌زبان حضور پررنگی نداشته‌اند. چنین انتخابی امکان آشنایی با استدلال‌هایی را فراهم می‌کند که ممکن است در فضای فکری آشنا کمتر دیده شده باشند و خواننده را با شیوه‌های دیگری از طرح مسئله و نقد باورهای رایج مواجه می‌کنند. ارزش چنین مجموعه‌ای در فرصتی است که برای مقایسه‌ی دیدگاه‌ها فراهم می‌کند. وقتی نوشته‌هایی با موضوعات و مبانی متفاوت کنار هم قرار می‌گیرند، خواننده می‌تواند از محدوده‌ی یک بحث مشخص فراتر برود و ارتباط میان مسائل سیاسی، فرهنگی و اجتماعی را بهتر ببیند. البته کنار هم قرار گرفتن این نوشته‌ها به معنای توافق نویسندگان بر سر همه‌ی مسائل نیست؛ اهمیت مجموعه دقیقا در امکان مواجهه با استدلال‌هایی است که باید جداگانه سنجیده و ارزیابی شوند. این کتاب را می‌توان تلاشی برای گسترش دامنه‌ی منابع فکری در زبان فارسی دانست؛ مجموعه‌ای که به‌جای ارائه‌ی یک نظریه‌ی واحد، مسیرهایی برای ورود به بحث‌های متنوع معاصر باز می‌کند. مطالعه‌ی آن زمانی ثمربخش‌تر می‌شود که هر نوشته نه به‌عنوان موضعی از پیش پذیرفته‌شده، بلکه به‌عنوان استدلالی مستقل خوانده شود که می‌توان مبانی، قوت‌ها و محدودیت‌هایش را بررسی کرد.

یکی از دشواری‌های سیاست این است که مفاهیمی مانند آزادی، امنیت و مسئولیت، هنگامی که به مبنای تصمیم‌گیری تبدیل می‌شوند، ممکن است نتایجی کاملا متفاوت از انتظار اولیه به بار آورند. محدود کردن قدرت دولت می‌تواند از استقلال فردی محافظت کند، اما پرسش از شرایطی که افراد واقعا قادر به استفاده از آزادی خود هستند همچنان باقی می‌ماند. حفظ نهادهای موجود نیز می‌تواند مانع بی‌ثباتی شود، درحالی‌که گاهی همان نهادها به استمرار مشکلاتی کمک می‌کنند که جامعه برای عبور از آن‌ها به تغییر نیاز دارد. این تناقض‌ها، با گسترش دخالت دولت در اقتصاد و زندگی اجتماعی، شکل ملموس‌تری پیدا کردند. در این میان مرزهای سنتی میان مسئولیت فردی و مسئولیت عمومی را جابه‌جا شدند. دولت دیگر صرفا در مقام حافظ نظم و حقوق ظاهر نمی‌شد؛ از آن انتظار می‌رفت در برابر ناامنی اقتصادی نیز واکنش نشان دهد. همین تحول، برداشت‌های متفاوتی از حدود مشروع قدرت سیاسی پدید آورد. در چنین فضایی، لیبرالیسم و محافظه‌کاری را نمی‌توان دو مجموعه‌ی کاملا یکپارچه از عقاید دانست. هر دو در مواجهه با مسائل تازه دچار انشعاب و بازتعریف شدند و درون هرکدام درباره‌ی اقتصاد، نهادهای سیاسی و دامنه‌ی اصلاحات اختلاف‌هایی شکل گرفت. حتی واژه‌های مشترکی که در دفاع از یک موضع به کار می‌رفتند، همیشه معنای یکسانی نداشتند؛ آزادی اقتصادی و آزادی سیاسی، برای مثال، الزاما به یک نوع سیاست‌گذاری منتهی نمی‌شدند. این تحولات نشان می‌دهند که اندیشه‌ی سیاسی تنها مجموعه‌ای از اصول انتزاعی نیست. مفاهیم در متن منازعات اجتماعی معنا پیدا می‌کنند و گاه در جریان همین منازعات، به ابزار دفاع از سیاست‌هایی متفاوت تبدیل می‌شوند. برای فهم یک موضع، شناخت تعریفی که از آزادی یا نظم ارائه می‌دهد کافی نیست؛ باید دید آن تعریف در عمل از چه مناسباتی حمایت می‌کند. از نظر من، مطالعه‌ی این دوره زمانی ارزشمند است که بتوان میان زبان نظریه‌های سیاسی و پیامدهای تاریخی آن‌ها ارتباط برقرار کرد. بسیاری از اختلافات ظاهرا روزمره درباره‌ی حقوق شهروندی و نقش دولت، ریشه در مناقشاتی دارند که طی قرن بیستم صورت‌بندی شدند و هنوز هم در سیاست معاصر حضور دارند. بازخوانی این مناقشات فرصتی فراهم می‌کند تا به جای پذیرفتن بی‌واسطه‌ی برچسب‌های سیاسی، مبانی و نتایج هر دیدگاه را بررسی کنیم.

در واقع این اثر، تلاشی برای فهم یکی از مهم‌ترین مواجهه‌های فکری با جهان مدرن است؛ مواجهه‌ای که از نقد مناسبات سرمایه‌داری آغاز می‌شود و به پرسش‌هایی درباره‌ی قدرت، آزادی، دولت، آگاهی و امکان تغییر جامعه می‌رسد. اهمیت این سنت فکری را نمی‌توان صرفا با تأثیر سیاسی آن یا سرنوشت حکومت‌هایی سنجید که به نامش شکل گرفتند. بخش مهمی از میراث آن در پرسش‌هایی قرار دارد که درباره‌ی ساختار جامعه و نیروهای شکل‌دهنده‌ی زندگی انسان مطرح کرده است. مارکسیسم در قرن بیستم با تجربه‌هایی روبه‌رو شد که مسیر آن را بارها تغییر دادند. انقلاب‌ها، بحران‌های اقتصادی، گسترش جنبش‌های کارگری، ظهور نظام‌های اقتدارگرا و تحولات جوامع صنعتی، همگی زمینه‌هایی بودند که در آن‌ها برداشت‌های متفاوتی از مارکس شکل گرفت. هر نسل از متفکران با مسائل زمانه‌ی خود مواجه شد و از دل این مواجهه، اختلاف‌هایی پدید آمد که گاه به بازنگری در مبانی نظری و گاه به فاصله‌گیری از تفسیرهای پیشین انجامید. یکی از جنبه‌های مهم این تاریخ، رابطه‌ی دشوار میان اندیشه و واقعیت سیاسی است. نظریه هنگامی که وارد عرصه‌ی عمل می‌شود، با شرایطی روبه‌رو می‌شود که نمی‌توان تمام ابعاد آن را از پیش در چارچوب مفاهیم نظری گنجاند. تجربه‌ی جنبش‌ها و انقلاب‌های قرن بیستم نشان داد که فهم سازوکارهای سرمایه‌داری، به‌خودی‌خود پاسخ روشنی برای مسئله‌ی سازمان‌دهی قدرت، شکل حکومت یا سرنوشت آزادی‌های فردی فراهم نمی‌کند. همین فاصله، ضرورت بازاندیشی در نسبت میان هدف‌های اعلام‌شده و نتایج تاریخی را آشکار می‌سازد. در کنار اقتصاد و مناسبات طبقاتی، مسئله‌ی فرهنگ و آگاهی نیز به یکی از حوزه‌های مهم اندیشه‌ی مارکسیستی تبدیل شد. دوام یک نظم اجتماعی را نمی‌توان تنها با ابزارهای اقتصادی یا قدرت سیاسی توضیح داد؛ باورها، نهادها، شیوه‌های آموزش و تصورات رایج درباره‌ی جهان نیز در شکل‌گیری و استمرار آن نقش دارند. این گسترش قلمرو تحلیل، امکان فهم پیچیدگی بیشتری از جامعه را فراهم کرد و پرسش از سلطه را به عرصه‌هایی فراتر از روابط مستقیم اقتصادی کشاند. از سوی دیگر، تجربه‌ی جوامع غیراروپایی و تفاوت مسیرهای تاریخی آن‌ها، محدودیت برخی برداشت‌های کلی درباره‌ی تحول جوامع را آشکار کرد. تاریخ در همه‌جا مطابق یک الگوی واحد پیش نمی‌رود و شرایط سیاسی، مناسبات جهانی و ویژگی‌های اجتماعی هر جامعه می‌توانند مسیرهای متفاوتی ایجاد کنند. این مسئله اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا هر نظریه‌ای که مدعی توضیح جهان اجتماعی است، باید بتواند با تفاوت‌های تاریخی مواجه شود و در برابر واقعیت‌هایی که با انتظاراتش سازگار نیستند، امکان اصلاح خود را حفظ کند. مارکسیسم در قرن بیستم هم منبعی برای فهم سلطه و نابرابری بود و هم موضوع مناقشه درباره‌ی حدود نظریه، قدرت سیاسی و امکان رهایی. شناخت این تاریخ کمک می‌کند میان اندیشه‌ای که می‌کوشد جهان را توضیح دهد، جنبش‌هایی که در پی تغییر آن هستند و نظام‌هایی که به نام آن شکل می‌گیرند، تمایز بگذاریم.

خوانشِ کتاب، فراتر از مرور یک برهه تاریخی، مواجهه‌ای سهمگین با کالبدشکافی یک فروپاشی تمدنی است. فایجس در این اثر، برخلاف مورخان کلاسیک که صرفا بر جابه‌جایی قدرت در رأس هرم تمرکز می‌کنند، دوربین خود را به اعماق جامعه روسیه می‌برد تا نشان دهد چگونه نطفه یک استبداد نوین در دل آرمان‌خواهی توده‌ها بسته شد. فایجس با دقت، پیوند میان جهل انباشته‌شده، قساوت ساختاری و بی‌کفایتی نهادی را ترسیم می‌کند و به ما می‌فهماند که انقلاب ۱۹۱۷ نه یک حادثه اتفاقی، بلکه نقطه اوج فرآیندی بود که در آن، کرامت انسانی قربانی مفاهیم انتزاعی سیاسی شد. در این روایت تراژیک، ما شاهد تبدیل انسان‌ها به واحدهای آماری در ماشین‌جنگی بلشویسم هستیم؛ جایی که رویای عدالت، در غیاب بلوغ مدنی و حاکمیت قانون، به کابوسی از قحطی، ترور و حذف سیستماتیک بدل می‌شود. فایجس به خوبی نشان می‌دهد که تراژدی واقعی نه در شکست یک نظام، بلکه در به مسلخ رفتن امید مردمی بود که در جست‌وجوی رهایی، زنجیرهای سنگین‌تری را به دست و پای خود بستند. این کتاب هشداری است ابدی درباره خطرات رادیکالیسم و ضرورت پیوند تحولات سیاسی با اخلاق و خرد؛ سوگ‌نامه‌ای برای ملتی که تاریخ خود را با خون نوشت و در نهایت، صدایش در هیاهوی قدرت گم شد.

تامسن برخلاف بسیاری از آثاری که صرفا به بیوگرافی نظامی ناپلئون یا وقایع‌نگاری جنگ‌های او بسنده می‌کنند، اروپا را به مثابه یک «کل واحد» در نظر می‌گیرد و نشان می‌دهد که چطور سایه‌ی بلند بناپارت، حتی پس از تبعیدش به سنت‌هلن، بر سر تمام نهادهای سیاسی و حقوقی قاره باقی ماند. چیزی که در تحلیل تامسن برای من بسیار کلیدی و متمایز جلوه کرد، نگاه او به تضاد ابدی میان «نظم» و «آزادی» است. تامسن نشان می‌دهد که ناپلئون چطور به مثابه یک «مستبد مصلح»، میراث آشفته‌ی انقلاب فرانسه را با دیوان‌سالاری دقیق خود مهار کرد و آن را در قالب «کد ناپلئون» به تمام اروپا صادر کرد. اعتبار این کتاب برای من، زمانی دوچندان شد که تامسن را با مورخان نظامی‌محور مقایسه کردم؛ جایی که او به جای تمرکز صرف بر نبرد واترلو یا آسترلیتز، به تغییر ساختار طبقاتی و شکل‌گیری مفهوم ملی‌گرایی(ناسیونالیسم) می‌پردازد. او به زیبایی کالبدشکافی می‌کند که چطور ناپلئون با اشغال هر سرزمین، ناخواسته بذر ملی‌گرایی را در دل مردم آن سرزمین (به ویژه آلمانی‌ها و ایتالیایی‌ها) کاشت تا علیه خودش بشورند؛ و این همان طنز تلخ و دیالکتیکی تاریخ است. وقتی این اثر را در کنار نگاهِ مورخانی چون «اریک هابزبام» قرار می‌دهیم، می‌بینیم که اگر هابزبام بر «انقلاب دوگانه» (صنعتی و سیاسی) تاکید داشت، تامسن بر پیوستگی نیروهای تاریخ دست می‌گذارد. او به ما ثابت می‌کند که قرن نوزدهم، در واقع فرزند خلف دوران ناپلئون است. تامسن هم‌چنین نشان می‌دهد که چطور اتحاد اروپا، که امروز پروژه‌ای مدرن به نظر می‌رسد، ریشه‌هایی در رویای اقتدارگرایانه‌ی ناپلئونی داشت، اما با این تفاوت که ناپلئون می‌خواست این اتحاد را از بالا و با سرنیزه تحمیل کند. برای من هم، تجربه‌ی مطالعه‌ی این اثر بیشتر شبیه به درک منطق درونی قدرت بود. تامسن به ما می‌گوید که دوران ناپلئون فقط یک برش زمانی کوتاه نبود، بلکه آزمایشگاهی بود که در آن مفاهیم مدرنی چون «دولت-ملت»، «حقوق مدنی سکولار» و «توازن قوا» برای اولین بار در مقیاسی قاره‌ای آزموده شدند. او با قلمی که هم دقت آکادمیک دارد و هم کشش روایی، به ما می‌فهماند که چرا اروپای امروز، بدون درک آن تلاطم‌های بزرگ و بدون شناخت نبوغ و جنون بناپارتی، غیرقابل فهم است. این کتاب برای هر کسی که می‌خواهد بفهمد قدرت چگونه می‌تواند هم‌زمان ویرانگر و تمدن‌ساز باشد، یک نقشه‌ی راه بی‌بدیل است.

در واقع این کتاب روایتی از یکی از کمتر دیده‌شده‌ترین عرصه‌های جنگ جهانی دوم است؛ عرصه‌ای که در آن ایران به محل رقابت دستگاه‌های اطلاعاتی آلمان و متفقین تبدیل شد. نویسنده برای فهم این رقابت، ماجرا را از زمان شکل‌گیری روابط آلمان و ایران پیش از جنگ آغاز می‌کند؛ دوره‌ای که حضور تجاری، صنعتی و فرهنگی آلمان در ایران زمینه‌ای برای شکل‌گیری ارتباطات و شبکه‌هایی فراهم کرده بود که بعدها می‌توانستند اهمیت اطلاعاتی پیدا کنند. با آغاز جنگ، این روابط وارد مرحله‌ی تازه‌ای شد. سازمان‌های مختلف اطلاعاتی آلمان تلاش کردند از ظرفیت موجود در ایران برای جمع‌آوری اطلاعات، ارتباط با نیروهای محلی و انجام عملیات پنهانی استفاده کنند. رقابت میان سازمان‌های اطلاعاتی آلمان، اختلاف میان افراد و نهادها، مشکلات ارتباطی، ضعف در هماهنگی و دشواری انتقال اطلاعات، به تدریج شکاف میان طراحی یک عملیات و اجرای موفق آن را آشکار کرد. ساختار فصل‌های کتاب نیز دقیقا این مسیر را دنبال می‌کند: از برنامه‌ریزان و مأموران اطلاعاتی و رقیبان تا آموزش نیروها، عملیات و در نهایت «نقص‌ها و کمبودها» و «شکست». اشغال ایران در سال ۱۹۴۱ شرایط را برای آلمان دشوارتر کرد. حضور نیروهای بریتانیا و شوروی و شکل‌گیری یک فضای امنیتی جدید، امکان فعالیت آزادانه‌ی شبکه‌های آلمانی را محدود کرد و دستگاه‌های اطلاعاتی متفقین نیز به‌طور فعال در پی شناسایی و خنثی کردن این شبکه‌ها بودند. در نتیجه، ایران به عرصه‌ای برای رویارویی دو دستگاه اطلاعاتی تبدیل شد. سالیوان در روایت خود توجه زیادی به شخصیت‌ها و سرنوشت مأموران نیز دارد و حضور چهره‌هایی مانند MAX، MORITZ، SABA و دیگر مأمورانی که کتاب به‌طور جداگانه دنبال می‌کند، شکست یک دستگاه بزرگ را در سطح انتخاب‌ها و رفتار انسان‌ها نیز قابل مشاهده می‌سازد.

«بعضی معتقدند که جایزه صلح نوبل را باید به بمب اتم اعطا کرد، چراکه قدرت‌های بزرگ را از دست‌زدن به جنگ بر‌حذر داشت، و به آن‌ها فهماند که جنگ بعدی یعنی پایان دنیا. اما من در صحت این مدعا تردید دارم. یک دلیلم این است که جنگ جهانی دوم نشان داد که جنگیدن با همان سلاح‌های غیراتمی ولی کارآمد مثل تانک و مسلسل هم بسیار ویرانگر است. پیامدهای جنگ جهانی دوم از تخریب تا قتل با همان سلاح‌های مجاز هم به قدر کافی وحشتناک بود که اگر بمب اتم هم در آن به کار نمی‌رفت باز هم قدرت‌ها را به صرافت بیندازد که جنگ دیگر یک راه حل نیست.»

«برخی از نویسندگان مفاهیم لیبرالیسم و دموکراسی و اندیشه‌های مربوط به آن دو را، با وجود نزدیکی بسیار، جداگانه مطرح و بررسی می‌کنند. اندیشه‌های لیبرالی و دموکراتیک مبادی و منابع مشترکی دارند، اما در کاربرد تاریخی آن‌ها پیچیدگی‌هایی پدید آمده است. در این‌جا نخست آن دو مفهوم را به‌طور اجمالی جداگانه بررسی می‌کنیم. بااین‌حال باید در نظر داشت که گرچه تمیز میان آن دو در تحلیل ممکن است، حفظ چنین تمایزی در عمل و واقعیت دشوار است. اندیشه‌های لیبرالی مبنای فلسفی و نظری نظام‌های دموکراتیک غرب است. به این مفهوم، دموکراسی تحقق عینی و تعدیل شده نظریه لیبرالیسم است. جوهر لیبرالیسم تفکیک حوزه‌های دولت و جامعه، و تحدید قدرت دولت در مقابل حقوق فرد در جامعه است. لیبرالیسم از آغاز کوششی فکری به‌منظور تعیین حوزه خصوصی (فردی، خانوادگی، اقتصادی) در برابر اقتدار دولتی بوده است؛ و به‌عنوان ایدئولوژی سیاسی، از حوزه جامعه مدنی در برابر اقتدار دولت و بنابراین از دولت مشروطه و مقید به قانون و آزادی‌های فردی و حقوق مدنی، به‌ویژه مالکیت خصوصی، دفاع کرده است. بر طبق اصول لیبرالیسم حق دولت برای دخالت در زندگی خصوصی و مدنی باید با قیودی نیرومند و مشخص محدود گردد. اساس فلسفی چنین نظری این است که همه انسان‌ها از خرد بهره‌مندند، و خردمندی ضامن آزادی فردی است.»

«بی‌شک مارکسیسم یکی از جنبش‌های فکری عمده قرن نوزدهم و بیستم به‌شمار می‌آید و در طی یک‌صد سال گذشته تأثیر گسترده‌ای بر تاریخ و اندیشه غربی و جهانی گذاشته است. انقلاب روسیه بر پایه تعبیری از مارکسیسم، به نوسازی و صنعتی‌کردن بخشی از جهان انجامید. در غرب نیز دولت رفاهی تا اندازه‌ای تحت تأثیر گسترش جنبش‌ها و اندیشه‌های سوسیالیستی و رادیکالی پدید آمد که خود از طریق مارکسیسم در قرن بیستم جان تازه‌ای گرفتند. به‌طورکلی مارکسیسم به معانی مختلف، تأثیر عمده‌ای در رادیکال‌کردن جو فکری قرن بیستم در سطح جهان گذاشته است. با این‌همه، در خصوص وحدت یا تعارض درونی و نیز محتوا و جوهر آن بین مارکسیست‌ها اختلاف نظر وجود داشته است، هرچند همگی به‌شیوه‌ای تعبیر خود از مارکسیسم را به آثار مارکس مستند می‌کنند و مدعی صواب و صحت آن تعبیر هستند. بدین‌سان در طی قرن بیستم انواع گوناگونی از مارکسیسم پدید آمد که در بیش‌تر موارد حتی از حدود مقصود خود مارکس نیز فراتر می‌رفت. طبعا از آن‌جا که نمی‌توان انواع گوناگون و متعارض مارکسیسم را حاصل جمع اندیشه‌های مارکس به‌شمار آورد، بنابراین مارکسیسم بسیار گسترده‌تر از اندیشه‌های مارکس است.»

«این روزها بر بسیاری از پدیده‌ها نام انقلاب می‌نهیم؛ به تغییر سیاست‌های دولت در مورد ورزش، نوآوری‌ای تکنولوژیک یا حتی گرایشی تازه در بازاریابی - چندان که درک گستره موضوع این کتاب از همان آغاز برای خوانندگان شاید دشوار باشد. انقلاب روسیه دست کم از لحاظ تأثیراتش، یکی از بزرگترین رویدادهای تاریخ جهان به شمار می‌آید. یک نسل پس از استقرار قدرت شوروی یک سوم جمعیت جهان تحت حکومت رژیم‌هایی می‌زیستند که از شوروی الگوبرداری کرده بودند. انقلاب ۱۹۱۷ شکل دنیای معاصر را تعیین کرده است و ما تازه داریم از زیر سایه آن بیرون می‌آییم. این تنها یک انقلاب نبود، طغیان متراکم ۱۹۱۷ که این همه در کتاب‌های تاریخ به تصویر کشیده می‌شود بلکه مجموعه کاملی از انواع گوناگون انقلاب بود که در اواسط جنگ جهانی اول فوران کرد و واکنش‌های زنجیرهای انقلاب‌ها و جنگ‌های داخلی، قومی و ملی را به راه انداخت. آنگاه که انقلاب به انجام رسید، امپراتوری‌ای به وسعت یک ششم کره زمین را از هم گسیخت - و سپس دوباره اجزای از هم گسسته آن را به هم پیوند زد.»

«به‌ظاهر عجیب و باورنکردنی است که در فرانسه سال ۱۷۸۹ فرد یا نیروی شاخصی خواهان انقلاب نبود. انقلاب ممکن است بی‌آن‌که مردم خواستارش باشند درگیرد، چنان‌که جنگ‌ها اغلب همین‌گونه درمی‌گیرند. انقلاب‌ها بدین‌ترتیب پیش می‌آیند که مردم خواهان چیزهای دیگری (جز انقلاب) هستند که در مجموعه شرایطی خاص آنان را به درگیر شدن در انقلاب می‌کشاند. در سرتاسر قرن هجدهم، آن‌چه به اصطلاح «روح انقلابی» خوانده شده است در اروپا رو به رشد داشت. این «روح» ــ یعنی روح انتقادی خردگرایانه و روح مقاومت در برابر قدرت‌های مستقر کلیسای کاتولیک روم، سلطنت مطلقه، و اشرافیت ممتاز را اساسا آثار عده‌ای از متفکران و ادیبان برجسته فرانسوی، به اصطلاح «فیلسوفان»، پرورش داده بود. نوشته‌های مردانی چون ولتر، مونتسکیو، دیدرو، و روسو در سرتاسر اروپا خواننده فراوان داشت، و خود این مردان چهره‌هایی شاخص و صاحب نفوذ در اروپا نشده بودند. اما ارتباط میان اندیشه‌های اینان و در گرفتن انقلاب در ۱۷۸۹ دورادور و غیرمستقیم است. اینان موعظه‌گر انقلاب نبودند، و معمولا آماده بودند از هر پادشاه مستبدی که حاضر می‌شد حمایت‌شان کند و تعلیمات‌شان را بپذیرد به دفاع برخیزند. آموزه‌های این «فیلسوفان»، بعدها، در طی دوره انقلاب در فرانسه، اغلب به کار توجیه اقداماتی گرفته شد که خود آنان اگر زنده بودند با آن‌ها مخالفت می‌ورزیدند.»

«شناخت عمیق‌تر از منطقه می‌توانست مؤثر باشد. برای نمونه، بسیار تأسف‌بار بود که آلمانی‌ها، حتی سازمان آبور، ایران و کردستان را عموما بخشی از جهان عرب می‌دانستند؛ خطایی اساسی که خود به‌تنهایی نشان می‌دهد آنان تا چه اندازه برای هرگونه فعالیت معنادار در این منطقه آمادگی نداشتند.»